Avropa Birliyi dollardan imtina edir

Avropa Birliyi dollardan imtina edir Avropa Birliyi daha çox müqaviləni avro ilə ifadə etmək, habelə Avropa şirkətlərinin xarici müəssisələr tərəfindən satın alınmasına mane olmaqla Amerika valyutasından asılılığını zəiflətmək niyyətindədir.

İndi bu, milli təhlükəsizliyə təhdid kimi qiymətləndirilir. Niyə Brüssel dollarlardan qətiyyətlə qurtulmaq istəyir? Dolları dünya hökmranlığından məhrum etmək mümkün olacaq?

Etibarlı olmayan bir müttəfiq

Avronun rolunu gücləndirmək təşəbbüsü ilk dəfə 2018-ci ildə Avropa Komissiyasının keçmiş prezidenti Jean-Claude Juncker tərəfindən Aİ-nin gündəliyinə daxil edilmişdir. O, ABŞ Prezidenti Donald Trampın başlatdığı ticarət müharibələri səbəbindən AB-nin milyardlarla pul itirdiyini söyləyərək, buna görə də dolları əsas dünya valyutası statusundan sadəcə  məhrum etməyin vacibliyini qeyd edirdi.

Tanınmış sistemin sökülməsinə petrodollar ilə başlanılmalı idi: əvvəlcə enerji idxalının 80% -ni ABŞ valyutası ilə ödəməsindən narazılıqlar gündəmə gəldi, daha sonra AB-dəki Avropa təyyarələrinin avroya deyil, dollarla alınması söhbətləri dövriyyəyə buraxıldı. Tramp ABŞ-ı İranın nüvə proqramını məhdudlaşdıran beynəlxalq müqavilədən çıxardıqda və Avropa şirkətlərinin İslam Respublikası ilə ticarət etməsini qadağan edən sanksiyaları yenidən elan etdikdə vəziyyət daha da kəskinləşdi, əks təqdirdə Tehranın tərəfdaşları Amerika bazarına çıxışı itirə bilər. AB İranla hesablaşmalar üçün həll yolu tapmalı idi. 

Əlavə problemlər (və ya dollardan küsdürən bardağı daşıran son damcılar) 

Fransa, Almaniya İngiltərə 2019-cu ilin əvvəlində başlamış “Avropa iqtisadi oyunçuları ilə İran arasında hüquqi ticari əməliyyatların sadələşdirilməsinə” yönəlmiş xüsusi bir mexanizm olan INSTEX-i yaratdı. Daha sonra Belçika, Danimarka, Hollandiya, Norveç, Finlandiya və İsveç qoşuldu. Əslində bu mexanizm Avropa ölkələrinə ABŞ-ın maliyyə sistemini atlayaraq və beləliklə Vaşinqtondan sanksiya almadan Tehranla ticarət etməyə imkan verir. İran və Avropa arasında real pul dövriyyəsinin qarşısını almaq üçün (Vaşinqtonun sanksiyaları əsaslandırmaq üçün istifadə edə bilərdi), INSTEX kredit nöqtələrindən istifadə etdi. İran bu kreditləri malların alınması üçün yönəldir və məsələn, özməhsulları ilə kreditləri qaytarırdı. Ancaq mexanizmi tətbiq etmək çox çətin oldu. Söhbət İran neftindən gedir. Ona görə də, INSTEX, dərman, qida və digər humanitar məhsulların alqı-satqısı əməliyyatları ilə məhdudlaşdı. Nəhayət, ABŞ Avropanın qabaqcıl enerji infrastruktur layihələrindən biri olan Nord Stream 2-yə sanksiyalar tətbiq etdi. Vaşinqtondan gələn təhdidlərə görə bəzi Avropa şirkətləri boru kəməri üzərində işləməkdən imtina etdilər.

Gəlin işə başlayaq

Amerikanın şıltaqlıqlarına son qoymaq üçün Avropa Komissiyası ilkin plan hazırladı. Avro ilə müxtəlif malların tədarükü üçün müqavilələrin irəli sürülməsi, həmçinin əsas maliyyə göstəriciləri ilə əlaqəli normalara yenidən baxılması və lazım olduqda dəyişdirilməsi nəzərdə tutulur. Bundan əlavə, dövlət tənzimləyicil orqanlarına Avropa şirkətlərinin xarici firmalar tərəfindən alınmasını əngəlləmək hüququ veriləcəkdir. Çünki yerli şirkətlərin xarici kompaniyalar tərəfindən ələ keçirilməsi milli təhlükəsizliyə təhdid olaraq qəbul edilir.

Dollara alternativ

Avropa Mərkəzi Bankına (ECB) görə, avro dünyada dollardan sonra ikinci ən populyar valyuta olaraq qalır. Pandemiyadan sonra cəlbediciliyi Avropa İqtisadi Qurtarma Fondu tərəfindən 750 milyard avro miqdarında artırılacaqdır. Avro, sağlam maliyyə məhsulları üçün defolt valyuta olaraq möhkəmlənəcəkdir. Dollara qarşı oynayan digər bir amil də ECB-nin rəqəmsal avro tətbiq etmək istəyidir.

Amerika mətbuatının yazdığına görə, Avropa planı nəticə verməyəcək. Siyasət və ya qanunvericilik təşəbbüsləri baxımından AB-nin çox şeyə qadir olmadığını söylədi. Hər şeydən əvvəl, Avropa ölkələri hökumətləri arasındakı fikir ayrılıqları müdaxilə edəcəkdir.

İqtisadiyyat   Baxılıb: 1029   Tarix: 2021-02-04



DİGƏR MARAQLI XƏBƏRLƏR